Ontwikkeling tijdens de pubertijd

De puberteit wordt vaak als de meest moeilijke periode van de ontwikkeling van de mens ervaren; zowel van de ouders als ook van de puber zelf. Aristoteles heeft zo’n 300 jaar voor Christus geklaagd dat pubers
opvliegend, prikkelbaar en impulsief zijn. Plato adviseerde dat jongens pas met 18 jaar alcohol zouden mogen drinken vanwege hun snel opvliegend gedrag en zei “Vuur moet je niet op vuur gieten”. Waarom wordt op die manier gedacht over de puberteit en daardoor ook over de pubers?

Het antwoord is: de puberteit is een tijd vol van ingrijpende veranderingen zowel m.b.t. de lichamelijke, seksuele, psychische, geestelijke (cognitieve) en sociale ontwikkeling. Het is een tussenstation tussen kind zijn en volwassen zijn; je bent geen vis en geen vlees. Op sociaal gebied worden veel eisen gesteld aan de jongeren, zoals onafhankelijkheid van de ouders, veranderingen binnen relaties met leeftijdsgenoten en volwassenen, eerste intieme relaties en voorbereiding op beroepskeuze. Naast al deze veranderingen is dit ook de periode waarin een persoonlijk antwoord wordt gezocht naar de eeuwenoude vraag: “Wie ben ik?”

Lichamelijke ontwikkeling
De hormonale verandering die in deze periode plaatsvindt brengt heel wat lichamelijke veranderingen teweeg. Afgezien van de lichamelijke groei die het sekseverschil duidelijk maakt is het meer de manier waarop deze ontwikkeling verloopt. De proporties van het lichaam kloppen niet meer omdat het hoofd, de handen en de voeten, veel sneller groeien dan de armen, benen en tot slot de romp.
Als het helemaal tegen zit groeit de ene borst van een meisje sneller dan de andere – dus helemaal niet proportioneel! En dan zijn er nog de puistjes die niet alleen bij meisjes een minderwaardigheidscomplex
teweeg kunnen brengen maar ook jongens dermate onzeker kunnen maken dat ze sociaal niet goed kunnen functioneren. Ziet U hem al voor je die slungelachtige jongen met puistjes in zijn gezicht en als hij lacht glimt de vaste beugel op zijn tanden. De grote vraag bij pubers tegenwoordig is hoe twee pubers met vaste beugels in hun monden kunnen zoenen zonder gewond te raken!!??

Cognitieve ontwikkeling
De puberteit is een fase waarin jongeren leren om abstract en hypothetisch te denken. Alles wordt ineens kritisch bekeken en als….dan relaties worden bedacht. Voor sommige ouders kan dit erg verhelderend
werken maar voor andere erg vervelend zijn want immers ook zij worden onder de loep genomen. Vragen over mama’s of papa’s gedrag worden gesteld – heel confronterend soms. Ineens staat U met uw zoon in de
supermarkt en hij heeft sneller dan u berekend welk product goedkoper is. U gaat met uw dochter winkelen en U krijgt voor de paskamer te horen dat U niet uitziet in een door u gekozen trui. Maar ook het huwelijk van of de relatie tussen de ouders blijft niet onbesproken! Mama, waarom laat je toe dat papa bepaalt waar we op vakantie gaan? Papa, waarom laat je toe dat mama je niet laat uitslapen in het weekend? Mama, als papa een vriendin had wat zou je dan doen? Het is deze intellectualisatie die ook als psychologische afweer kan dienen wanneer jongeren gepest worden of andere angsten en onzekerheden ervaren!

Het meest kenmerkend echter is dat pubers veel aandacht op zichzelf (m.n. hun uiterlijk) richten waardoor ze er automatisch van uit gaan dat anderen ook veel aandacht aan hun (uiterlijk) besteden. Deze
gerichtheid op zichzelf maakt pubers zelfbewust. Voor sommigen pakt dit negatief uit maar voor anderen erg positief. Denk bv. aan de jongen die voor de spiegel zijn blokjesbuik en grote armspieren bewondert. Het
meisje dat uren voor de spiegel met schminken doorbrengt en droomt wat voor een dramatische indruk ze wel niet zal maken op de coolste jongen van de klas. Naast de gerichtheid op zichzelf (ik) zijn zij tegelijkertijd sterk gericht op vooral leeftijdgenoten of idolen (de ander). Dit i.v.m. concurrentie.
Voorbeeld : Onderzoek met volwassenen i.v.m. sekseverschil memoriekaarten. Resultaten: mannen zijn meer gericht op attractieve vrouwen; vrouwen zijn niet meer gericht op attractieve mannen maar ook op attractieve vrouwen (concurrentie). Mannen zijn ook meer gericht op machtige mannen (rivaliteit).

Sociale ontwikkeling
De meest centrale taak tijdens de puberteit is onafhankelijkheid ontwikkelen. Voordat pubers de veilige haven van de kinderjaren succesvol kunnen verlaten, moeten ze een idee hebben van: Wie ben ik? Waar ga ik heen? Wat voor mogelijkheden heb ik om er te komen? Dit is een moeilijke taak omdat de invloeden van en ervaringen met anderen hierbij een hele grote rol spelen. Naast de belangrijke rol die de ouders spelen hangt de ontwikkeling ook af van de groepen waarmee ze te maken hebben. Juist omdat jongeren onafhankelijk van de ouders willen worden zijn leeftijdgenoten zo belangrijk. Helaas is voor sommige jongeren de puberteit de meest eenzame periode van hun leven, zeker als ze buitengesloten worden van hun klasgenoten of erger nog als ze gepest worden en daardoor het gevoel krijgen niet geaccepteerd en gerespecteerd te worden.

Voor meer informatie over de ontwikkeling van de hersenen tijdens de puberteit is het boek Het puberende brein van Eveline Crone een aanrader.